تبارنامه

تاریخچه ایل لرکی و شجره نامه بخشی از خاندان ایل لرکی

مطالب گردآوری شده توسط جناب آقای سیاوش مرادی لرکی

شادروان سیاوش مرادی لرکی عشق فراوانی به فرهنگ ایل قشقایی و لرکی داشتند.  در عمر پربارشان ، تلاش کردند تا در باره قدمت تاریخی، آداب و رسوم و زبان پژوهش نموده و نتیجه این تحقیقات را در اختیار سایر افراد ایل قرار دهند.

متاسفانه با وجود نداشتن سن بالا در شهریور ۱۳۹۷ به علت سکته دار فانی را وداع نمودند. یزدان پاک روحش را شاد گرداند و نامش همیشه به یادگار بماند.

بخشی از مطالب گرد آورده شده توسط ایشان به دوستداران ایل لرکی تقدیم می گردد.

شرحی بر تاریخ طوایف قورد

 ایل اینالو وهسته اصلی آن قوردها در روزگارکهن درسرزمین مادری ترکان، توران بزرگ ساکن بودند وسالها درجلگه های منطقه نسا اشکانیان ییلاق،قشلاق میکردند….

 عده ای ازترک شناسان این ایل رااز قبیله قنیق آغوزمیدانند که درتشکلیل سلسله سلجوقیان نقش اساسی داشتند….

اکثریت ایلات اینالو و قورد درجنوب ایران ازهمان ایلات قورد خراسان هستند که بانادرشاه هم پیمان میشوند….

 جد بزرگ آنها قباخ قلیخان قورد با پدرزن نادرشاه افشار،احمدباباخان کوسه احمدلو افشار رابطه خویشاوندی داشته است، اوازسرداران بزرگ نادرشاه وبیش از۲۰ هزار چریک مسلح داشته است….

هسته اصلی ایل اینالو را قوردها تشکیل داده است.

عبارتند از:

۱-قورد شمشیر: جدایلات قورد،اینالوفارس قباخ قلیخان قورد ازایل قوردشمشیربوده است، درحال حاضر این تیره اصلی قورد درطایفه شش بلوکی قشقایی ساکن هستند ک بخشی از آن درخوزستان،شهرهای هفتکل،اهواز،آغاجری ساکن هستند بنام لرکی ها همان قورد ایلرکی(ایل ایلرکی خوزستان شعبی ازقوردشمشیری می باشند)….

۲-قورد ایبوردی بزرگترین وپرجمعیت ترین ایل اینالومی باشند، درزمان نادرشاه اکثرفرمانده هان وافسران ازایل ایبوردی بودند،ایل ایبوردی طوایف خوش نشین زیادی را ازافشارها جذب کردند،این ایل درمناطقی از خراسان شمالی،ایل قشقایی،شاهسونهای آذربایجان، کرمان ومناطقی ازچهارمحال(بلداجی،جونقان،سامان) ساکن می باشند….

۳-قورد دیندارلو، این شعب بیشتر درایلات خمسه فارس ساکن هستند،بیشترایلات اینالو درشرق فارس ازهمین دیندارلوها هستند….

۴-قورد اسلاملو، این ایل اکثریت جذب قشقایی شدند….

سیاوش مرادی لرکی     – بهمن ۹۵

 منابع:

کتاب از ایبوردخراسان تا ایبوردفارس…

شجره وتاریخ تیره قورد شش بلوکی…

تاریخ شفاهی قورد..

تاریخ ایل اینالو…
__________________

توضیحات

ریشه نام لرکی = ایلرکی یعنی جلودار ، پیشقراول

قوردهای لرکی ازمنتسبین به قاباخ قلیخان قورد هستن که بدستور نادرشاه به جنوب کشور آمدند…

ازباقیمانده قوردهای لرکی میتوان به ترکان بولوردی در طایفه کشکولی و قوردهای شمشیری در طایفه شش بلوکی نام برد

همچنین قوردهای اینانلو و قلیچی های بخش رامجرد وشهرداراب فارس نام برد

عکس زیر: محمدعلی بیگ ابیوردی مشهور به قاباخ قلیخان قورد برادر زن نادرشاه و بیلربیگی جنوب و جد اعلای قوردهای لرکی

شرحی از کوچ ترکان خراسان به جنوب کشور:

قورد ، بلوردی ،  توللی ،  سکز و اوریاد ، اسلام لو ،  بگله ، شمشیری ،  قوردلرکی و دندارلو،،طوایفی هستند که جملگی در زمان قباخ قلی خان قورد برادر زن نادرشاه افشار به فارس آمده اند و از دیار خراسان ومنطقه ی باورد ونساء که باورد ونساء هم حدودا زمان اشکانیان وبه روایتی به عهد طهمورث کیانی ساخته شده است،،به فارس عزیمت نموده اند…

لیکن احتمال قوی دارد که ریشه ی آنها قطعا قبل از عزیمت به فارس وبه همراهی قاباخ قلی خان قورد جدا بوده باشد ….

اما در زمان اطراق به فارس  به عهد نادرشاه افشار، کلهم دیگر قورد محسوب میشدند و سپس بعداز فروپاشی نادرشاه و انتحارقاباخ قلی خان ،به زیر مجموعه های متع دد تقسیم گشته اند…اما جملگی در عصر افشاری وبه زمان بیگلربیگی قاباخ قلی خان قورد ،چون خود قاباخ قلی خان ازطایفه ی قورد بود.. آنان هم  طبیعتا ،دیگه جزئی از قورد بودند…که بعداز قاباخ قلی خان قورد وانتحار قاباخ قلی خان منفک وتجزیه شدند…..

لازم به ذکر انکه: قورد دوشعبه دارد که گروه اول به عصر اوایل سلجوقی به کرمان وجنوب وفارس آمدند ومعروفند به …..ال قاورد… و گروهی به عصر قاباخ قلی خان که همان… قورد…  خطاب میشوند در عصر نادرشاه افشار به فارس وجنوب آمده اند به جهت همراهی با برادر زن نادرشاه که حاکم وبیگلربیگی ولایت فارس گشته بود….بااین طوایف از باورد ونساء به فارس برای کمک به امر حکومت داری قاباخ قلی خان آمدند…

باسپاس ، داریوش زندی…دره شوری – بهمن ۹۶

ایلراه اصلی طایفه قوردلرکی

مسیر و مناطق ۱۹ گانه کوچ لرکی ها از گرمسیر تا ییلاق و بلعکس که از ابوالفارس در استان خوزستان آغاز و به سبزکوه در استان چهار محال و بختیاری ختم می شد .

۱-ابوالفارس

۲-دالان

۳-میداود

۴رود زرد

۵-دم دلی(دلی ها)

۶باغملک

۷-قلعه تل

۸-بارانگرد

۹-ایذه

۱۰- کوه سراک

۱۱-قلعه مدرسه

۱۲-پل شالو

۱۳-دهدز

۱۴-کوه مرواید

۱۵-شلیل

۱۶-گندمکار

۱۷-دوپلان

۱۸-چهراز

۱۹- سبزه کوه

سیاوش_مرادی_لرکی اردیبهشت ۹۵

تیره های طایفه قورد لرکی

۱_تیره اولاد (کلانتران)	۲_تیره جهانگیری (آقایاری)	۳_حاجی آقایی
۴_حاج بهبودی	۵_حاج علی ویسی	۶_دیگولی
۷_قلیچی	۸_کلبی	۹_خیرالهی
۱۰_ نوروزی (نوروزقورد)	۱۱_ جلیلی	۱۲_جغداوی (بغداوی)
۱۳_ صوفی	۱۴_رحیمی	۱۵_ عبدالعلی (عبدللی)
۱۶_بور بور	۱۷_اولاد غنی	۱۸_اولاد نظرآقایی (نظرقورد)
۱۹_ طیبلی	۲۰_کزنلی	۲۱_خراجی (محمدترکی)
۲۲_فرادنبه(پرادنبه)	۲۳_پاگیر	۲۴_ ابدالی

تنظیم و گرد آوری : سیاوش مرادی لرکی

سند شماره یک : ممهور به مهر قوام الملک شیرازی {رئیس ایل تازه تاسیس خمسه}

عالیجنابا حاجی گرگعلی…* را مرقّم میشود مطمئنا به سر خانه و زندگی خود معاودت(بازگشت) نموده در محلی که همیشه…** متوقف شده ؛ آسوده باشید که از قدیمه کوی {؟} اینجانب بوده و دلبستگی مخصوص داشته که اینجانب کمال…*** را به آن عالیجاه دارم.

به سر خانه و زندگی خود رفته مشغول به انجام امور محوله به خود باشید. البته به نحوی که مرقّم شده معمول دارید.{: طبق مفاد نامه عمل کنید}

فی شهر ذی الحجه الحرام ۱۳۱۷****

چات یا اشکفت حاج گرگعلی، بیگ طایفه لرکی در بخش رامجرد مرودشت یادگار حضور طایفه لرکی در فارس

حکم کلانتری خیبربیگ توسط سردارظفر ایلخان بختیاری
کلانتری درطایفه لرکی موروثی ومختص یک تیره بود(تیره اولاد)، چون در حوزه ایل بختیاری زندگی میکردیم ، احکام کلانتران لرکی توسط ایلخان بختیاری صادرمیشد

سندشماره۳

…..ریش سفیدان ورعایای طایفه لرکی….اینجانب رامرقوم می دارد.چون حسن خدمات وصداقت مقرب الحضرت خیبربیگ پسنده ومقبول افتاده ونسبت ب عموم شماکمال نهایت مساعدت ومراقبت رادارد.الهذا به صدوراین ورقه ازابتدای….سنه۳۷عمل کلانتری شمارابه مشارالیه مرجوع وتفویض داشتیم مالیات ومتوجهات بدهی خورا کمافی السابق مطابق معمول سنواتی دروجهه مشارالیه کارسازی وعایددارید.

هرکس ازصلاح وصواب دیدمشارالیه بیرون برود یامرتکب یک ذره حرکت زشتی بشود خوداوراسیاست ومجازاست وخانه اورا نیست وباخاک یکسان خواهم نمود.البته ازقرارمرقوم تخلف وتجاوزنشود.

فی ۴شهر رجب الرجب ۱۳۳۷

 اثرمهر سردارظفربختیاری

_____________________

عنوان نامه ازبین رفته

تاریخ مطابق۱۶فروردین۱۲۹۸ ه.ش

تخت قاپو کردن قوردهای لرکی
مقاومت خیبربیگ کلانتر طایفه لرکی دربرابر دستور حکومتی
نامه دوم تیمسار شاه بختی فرمانده نظامی اصفهان به کلانتر طایفه لرکی خیبر بیگ اژدری  که حکایت ازتخته قاپو (یکجا نشینی) عشایر لرکی در سال ۱۳۰۸ ه.ش دارد
خیبر بَیگ اعتنایی به نامه تیمسار شاه بختی نمی کند و حاضر نمی شود عشایر لرکی روستا نشین و اسلحه خود را تحویل بدهند

چون لرکی_ها نسل بر نسل عشایر زاده و کوچ نشین بودند و همچنین در کنار دو ایل بویر احمد و بختیاری همسایه بود و گه، گداری عشایر لرکی مورد حمله عده ایی از  اشرار ایل همجوار خود قرار میگرفت . همین ایستادگی و مقاومت خیبر بیگ در برابر خواسته ی نادرست تیمسار شاه بختی و اختلاف با مرتضی قلیخان صمصام درباره اخذ مالیات زیادی از طایفه باعث شد که دستور کشته شدن خیبر بیگ را‌ صادر کنند و‌ چند ماه بعد از این نامه خیبر بیگ بهمراه ۳ تن از برادران خود که در طایفه لرکی بدلیل شجاعت و دلیری به چهار_شیر_جنگی مشهور بودند در یک مهمانی از پیش طراحی شده کشته شدند… بطوری که بعد از کشته شدن خیبر بیگ آن نظم و اتحاد ایلی بهم خورد و طایفه لرکی را تخت قاپو کردند و اسلحه های خود را تحویل دادند همین امر باعث شد که عشایر و ایلات همجوار نظر و طمع به مال و ثروت لرکی_ها بیندازند و طایفه لرکی مورد هجوم قرار گرفت بطوری که بعد از این هجوم لرکی ها زندگی روستایی و عشایری را رها کرده و این هجوم همزمان با پیدایش نفت در شهرهای آغاجری و هفتکل بود بطوری که تا سال ۱۳۲۰ ه.ش هفتاد درصد لرکی_ها وارد جامعه شهری شدند و عده ی محدودی به همان زندگی کوچ نشینی و دامپروری ادامه دادند

این نامه و دیگر دستورات تیمسار شاه بختی ضربات جبران ناپذیری به طایفه لرکی و دیگر ایلات جنوب وارد کرد و میتوان گفت تیمسار شاه بختی نقش مهمی در سرکوب عشایر جنوب در زمان رضا شاه بعهده داشت . به همین منظور تیمسار شاه بختی در سال ۱۳۲۰ ه.ش دستور حمله به عشایر ایل قشقایی در منطقه سمیرم را صادر می کند و جنگی میان عشایر قشقایی و نیروهای نظامی در می گیرد که به پیروزی ایل قشقایی منجر می شود…  این جنگ در تاریخ به جنگ سمیرم مشهور‌ است…

      سیاوش_مرادی_لرکی   ۱۰ بهمن ۱۳۹۶

نامه سرتیپ شاه بختی فرمانده قشون اصفهان به خیبز بیک کلانتر ایل لرکی و تهدید وی به اطاعت از حکومت مرکزی و دست کشیدن از سرکشی و نافرمانی

وجه تسمه شهرهفتکل_خوزستان

دراوایل ورود طایفه قورد لرکی به قشلاق(خوزستان) منطقه طوف سفید را از ایلخان بختیاری حسینقلی خان بختیاری خریدند و به کار دامپروری پرداختند اما همواره از دست اشرار آسایش نداشتند؛ در یکی از این دستبردها، اشرار تعدادی از احشام گله داران را به سرقت بردند و باعث ترس زنان و کودکان شدند. سواران لرکی به سرپرستی حاج گرگعلی بیگ وهمراهی حاج عیوض ودیگران به تعقیب سارقین پرداخته وجنگی درگرفت و هفت نفر از آنها را کشته و برای نشان دادن حدمرز مشخص بر آن تپه هفت سنگچین یا سامان  بنا نهادند .مدتی بعد ریش سفیدان طایفه کشته شدگان برای گرفتن دیه خون فرزندان خودشان نزدیک ترکان لرکی میروند.اما حاج گرگعلی بیگ میگوید بروید به طایفه تان بگوید آنهارا گرگ وتوله هایش خورده و من تاوان کشتن دزد نمیدهم

چندین سال بعد هفتکل ک بیابانی بیش نبوده به یکی ازقطب های اقتصادی ایران تبدیل میشود وشهرت جهانی پیدا میکند.
بعدها آن تپه ها ونواحی به هفتاکل نام نهادند ولی به مرور زمان هفتاکل، وهفتکل بجای طوف سفید بکاربرده شد.

سیاوش_مرادی_لرکی   فروردین۹۵
منابع : آرشیو شرکت ملی نفت- تاریخچه شهرهفتکل- مولف تاریخ بختیاری،عبدالعلی خسرو قاید بختیاری

لباس دختر لرکی قشقایی

قدیمی ترین عکس از یک زن  طایفه قورد لرکی که با لباس سنتی قشقایی  درسال۱۳۰۹ درهفتکل گرفته شده

آداب و رسوم

 مراسم خداحافظی نوعروس براجاق پدر : سجده وبوسه خداحافظی نوعروس براجاق پدر، یکی ازخاص ترین المان های فرهنگی ترکان لرکی_ قشقایی بوده است. مدد جستن ؛ دعای خیر نمودن ؛ نفرین وسپردن دشمن ناحق به اجاق مقدس پدر هنوز هم درمیان سالخوردگان طایفه لرکی وجود دارد

در وسط حیاط یا جلوی چادر خانه پدر دختر، تاوه نان پزی قرار می دهند که این تاوه بمنزله اجاق پدر است و باید از اجاق پدر خداحافظی کند چون در نزد لرکی ها خیلی محترم است و به آن قسم میخورند مثلا می گویند: اجاق پدرت معجزه کند این کار درست شود چقدر خوب است…. سپس عروس را سه بار دور اجاق پدر می چرخانند و رو به قبله می نشانند، دختر اجاق پدر را می بوسد

سپس کمربندی به دور کمر دختر میبستند که داخل آن سکه، نمک، نان،قند میگذاشتند. بعد عروس را به نزدیک اسب مخصوص عروس می آورند که سوار شود، در این موقع باید داماد مبلغی بعنوان «حق شیر» به مادر عروس بدهد تا او اجازه بدهد که عروس سوار بشود. وقتی داماد حق شیر مادر را داد عروس را سوار اسب می کنند و البته برای سوار کردن عروس باید یکی از نزدیکان او مثلاً دائیش او را سوار کند.
در انتخاب اسب یا مادیان عروس این دقت را می کنند که اصیل و شکیل باشد و رم نکند. اسب را کاملاً تمیز و گمپل و دستمال هفت رنگ به گردنش  می انداختن، زین و برگی نو روی آن می گذارند روی زین چارقد ابریشمی بزرگی پهن می کنند، به پیشانیش آینه ای می بندند و دهنه اسب را به مرد پیاده ای می دهند که اسب را راه ببرد و این پیاده را «جلودار» می گویند، پشت سر عروس پسر بچه ای را سوار می کنند، زیرا لرکی ها دوست دارند که بچه اول عروس پسر باشد و اعتقاد دارند اگر پسر بچه ای پشت سر عروس سوار کنند بچه اول عروس پسر می‌شود.
با این ترتیبی که گفته شد، عده ای سوار و پیاده با ساز و کرنا همراه عروس حرکت می کنند و به سمت منزل داماد روانه می شوند.
همچنین سه روز بعداز عروسی مادر عروس و داماد عده ای از زنان سالخورده فامیل را درخانه عروس جمع میکردند وپارچه شب زفاف را نشان آنها میدادند وسپس چادرسفیدی بهمراه یک دستمال هفت رنگ برسرعروس میگذاشتن ویک پسربچه کوچکی هم به مجلس می آوردند آنوقت پسربچه بایک تیرنان پزی به زیر چادرعروسی میزد آنوقت زنان شروع به کل زدن وشادی می کرد. که به این عمل “دوواق برداری” میگویند و همچنین هدایای ازطرف مادرعروس که ازقبل تهیه شده بودکه شامل جوراب، دستمال وشیرینی بعنوان هدیه به دعوت شدگان میدادند

منبع:قسمتی ازمقاله برگرفته از آداب رسوم لرکیها تالیف موسی فاطمی قلیچی
گردآوری کننده: سیاوش مرادی لرکی    ۲۷اسفند۹۶

خیبربیگ مقتدرترین کلانتر طایفه قوردلرکی

بعدازواقعه سال۱۳۰۵ ه.ش.و قیام علیمردان خان بختیاری وقیام خوانین قشقایی وبویراحمد که  به دستگیری آنها انجامید. سردار اقبال بختیاری(عموی ثریااسفندیاری)   که یکی ازسران قیام بود وبخاطر اینکه آرامش منطقه رابهم بزند وارد سبزه کوه شده و با خیبربیگ لرکی ملاقات میکند واز او درخواست میکند که به ناغان حمله کند وچون خیبربئگ رابطه دوستی نزدیکی با سرداراقبال بختیاری داشته  قبول میکند که جهت برهم زدن نظم منطقه باحمله به بعضی مناطق روستایی نظم منطقه را بهم بزند بهمین جهت خیبربک با۲۰۰ سوار نظامی وارد روستای چهرازشد.(خیبربیگ سال قبلش با روستای دهاقان واردجنگ شده بود)

وخبر حمله خیبربیگ لرکی به ملا درویش بزرگ ناغان رسید که خیبربگ قصدحمله به ناغان رادارد.

ملادرویش چون توان مقابله با نیروی نظامی خیبربگ لرکی را نداشت نامه ای به سپهبدشاه بختی(فرمانده هنگ نظامی اصفهان) نوشت ودرخواست کمک فوری کرد. ونامه ای هم به مهدی والی پور که معاون شاه بختی بودنوشت. وازاوخواست که سپهبدشاه بختی راتشویق کند که اهالی ناغان رایاری رساند.

والی پور۲۰ قبضه تفنگ پنج تیرکروپ بهمراه فشنگ ازقوای ارتش گرفت وبه ناغان رساند ومردم ناغان مسلح شدند.

و سپس خیبربیگ نامه ای به ملادرویش نوشت وگفت فرداظهر مهمان توام.ملادرویش با۱۰۰ سوارقبل ازحمله خیبربیگ لرکی به ناغان تمام گذرگاههای مهم رابستند وجنگ سختی درگرفت وخیبربگ نتوانست واردناغان شود وسپس به سبزه کوه برگشت….

منبع: سایت شهرلردگان

((سیاوش مرادی لرکی)) ۸ تیرماه ۱۳۹۵

شرحی بر ایل” قلیچی “خراسان

قلیچی((شمشیری)) لرکی

طایفه “قلیچی” یا قلیچ چی((صاحب شمشیر))از ترکان قوم گرایت ایلی (گرایلی)است،که در خراسان ساکن هستند

 این طایفه از کالبوش بین گرگان و فندرسک آمده.

درزمان نادرشاه افشارعده ی زیادی ازترکان قلیچی ودیگرطوایف خراسان(ایل افشار)  رابسرپرستی محمدعلی بیگ ابیوردی برادرزن خود  مشهوربه قاباخ قلی خان قورد به جنوب کشور وسرزمینهای قشقایی وبختیاری کوچ داد

از قلیچی های خراسان درجنوب میتوان از قلیچی های قوردهای لرکی ، قوردهای شمشیری درطایفه های ششبلوکی و عمله ایل قشقایی،و همچنین  قلیچی های شهرهای داراب و مرودشت ازهمان ایل قلیچی خراسان هستند که همراه قاباخ قلی خان قورد به جنوب کشور آمدند

همچنین طایفه ای درچهارمحال بختیاری بنام ” قلچه ای ” وجود دارد احتمالا این طایفه ازهمان ایل قلیچی خراسان باشد که با دیگر طوایف خراسان به جنوب کشور آمده اند.

بعدازکوچ ترکان خراسان (افشار)به جنوب کشور نادر شاه قاباخ قلی خان قورد که ازنزدیکان خود وسپهسالار قشون نظامی  آن بود به بیگلر بیگی (استاندار، والی) جنوب منصوب کرد واختیارات ایلات جنوب کشور را به آن عطا کرد. سپس نادرشاه عده ای ازبختیاریها را به خراسان کوچ داد..

در سال ۱۰۰۷ه. ق حسین خان شاملو، بفرمان شاه عباس برای دفع ازبک ها، با سپاهی به خراسان آمد، در این موقع، علی خان گرایلی سرپرست گرایلی‌های آن منطقه با عبدالمومن ازبک سروسری پیدا کرده و علیه شاه به مخالفت برخاست، علی خان دستگیر به حضور شاه فرستاده شد که به فرمان او اعدام گردید. قلیچی ها، تحت سرپرستی علی خان قلیچی از ایل خود گرایلی‌ها در کالبوپوش جدا شدند و به جوین و جغتای و بام و صفی آباد رفتند و سکونت نمودند، امرای معروف این طایفه عبارتند از:

– علی خان قلیچی از امرا و بزرگان طایفه قلیچی در سال ۱۱۶۸ه. ق حاکم سبزوار بود.

– الله یار خان قلیچی نیز، از امرا و بزرگان خراسان بود، در سال ۱۲۱۰ه. ق آغا محمد خان قاجار، که برای ضمیمه کردن خراسان به سایر قسمتهای متصرفی خود به خراسان آمد، وشاهرخ شاه افشار را که کور بود و چندان اقتداری نداشت از سلطنت خلع نمود و برای اخذ جواهر مورد شکنجه قرار داد سپس به مازندران فرستاد که در اثر آن شکنجه‌ها در بین راه درگذشت. الله یار خان قلیجی در آن موقع حاکم سبزوار بود، و از آغا محمد خان اطاعت کرد، ولی به مخالفت فتحعلی شاه قاجار برخاست بعداً در سال ۱۲۱۶ه. ق با وساطت عباس میرزا نایب السلطنه مورد عفو و بخشایش قرار گرفت، فتحعلی شاه قاجار، طرلان خانم دختر الله یار خان قلیچی را به زنی گرفت..

منابع: کتاب ترکان خطه خراسان مولف عبدالله قاسمی

کتاب طوایف خراسان مولف میرنیا

۲تیرماه ۹۷
گردآوری کننده: سیاوش مرادی لرکی

برچسب‌ها: سیاوش مرادی لرکی, هفتکل, چهار شیر, قلیچی

……………………………………………………………..